Encyklopedia Katolicka. Tom 13 (Modlitwa - Notyfikacja)

Oddany do rąk czytelników tom XIII zawiera 1711 jednostek hasłowych zrealizowanych przez 426 autorów. Z biblistyki szczególną uwagę należy zwrócić na teksty: natchnienie Pisma Świętego, noachickie przykazania, naród wybrany oraz teksty poświęcone postaciom biblijnym: Mojżesz, Nehemiasz, Noe. Obszerny blok problematyki filozoficznej zawiera hasła omawiające kierunki: neotomizm, neoplatonizm, neokantyzm, neoscholastyka, neoidealizm, nominalizm, a także biogramy wielu wybitnych filozofów (Ch.L. de Montesquieu, E. Mounier, E. Nagel, J.H. Newman, I. Newton, F. Nietzsche). Wśród haseł rzeczowych tego działu znalazły się opracowania dotyczące zarówno filozofii teoretycznej (monizm, naoczność, natura, neutralizm, niebyt, nieskończoność, nihilizm), jak i filozofii przyrody (mutacjonizm, neolit), uwzględniające najnowsze osiągnięcia nauk przyrodniczych. Wymiar terytorialny działalności Kościoła, realizowany przez dział geografii historycznej, ukazują hasła dotyczące poszczególnych państw (Mongolia, Namibia, Niemcy, Niger, Nigeria, Nikaragua, Nepal, Norwegia), regionów historycznych (Morawy, Niderlandy, Normandia), kościelnych jednostek organizacyjnych (mohylewska archidiecezja) i ośrodków życia religijnego (Mogiła, Moguncja, Mohylew, Monte Cassino, Moskwa, Neapol). Z dziejów problematyki zakonnej znalazły się opracowania ukazujące wkład nazaretanek, niepokalanek, norbertanów, norbertanek w realizację ideałów chrześcijańskich, jednak najpełniej drogę do osiągnięcia szczęścia wiecznego wskazują swoim życiem liczni święci: Monika, Nicefor I, Nikodem, czy Norbert. Wokół problemu narodu zogniskowały się hasła skupione na poszukiwaniu sposobów organizacji życia społeczno-narodowego: neogwelfizm, Narodowa Demokracja, nacjonalizm, narodowy socjalizm (jego wymiar prawny i konsekwencje dokonanych wyborów ukazały norymberskie ustawy oraz norymberski proces).

Tom przynosi także 602 biogramy osób, które odegrały istotną rolę w dziejach Kościoła powszechnego, m.in. Nestoriusz, Th. Müntzer, czy polskiego – J. Muskata, Nanker, S. Niedzielak, a także literatury – Ch.F. Montalembert, Molière, A. Naruszewicz, C.K. Norwid, J.U. Niemcewicz, muzyki – W.A. Mozart, S. Moniuszko oraz polityki – J. de Molay, I. Mościcki, B. Mussolini, Neron, G. de Nogaret, Napoleon I Bonaparte, G. Narutowicz. Ze świata sztuki chrześcijańskiej, poza częściami w hasłach poświęconych poszczególnym państwom i miastom oraz ikonografii świętych, zrealizowano także wiele haseł przedmiotowych: moneta, monogram, monstrancja, mozaika, nagrobek, narteks, narzędzia Męki Pańskiej, nawa.

Encyklopedia ukazuje fenom życia religijnego, czego egzemplifikacją są hasła: Msza, Najświętszy Sakrament, naśladowanie Chrystusa. Kwestie z zakresu moralności dają szeroki przegląd takich zagadnień, jak: naprotechnologia, nierząd, nienawiść, nieczystość, niegodziwość. Ukazano także ponadczasowe przymioty i postawy, do jakich należy zaliczyć niewinność oraz nonkonformizm. Z ważkich problemów społecznych podjęto zagadnienia nędzy, niesprawiedliwości i niewolnictwa, którym Kościół stara się niezmiennie zapobiegać. W sferze indywidualnej do form zniewolenia należą nałogi, zwłaszcza nikotynizm i narkomania. Omawiając te zagadnienia podano nie tylko wykładnię nauki Kościoła, ale również ukazano je w aspekcie psychologicznym.

Z zakresu nauk teologicznych kluczowe znaczenie mają teksty zogniskowane wokół problemu niewierzących, niewiary w aspektach historycznych (monolatria) i współczesnych (neopogaństwo, New Age). Do pełni wiary w jedynego Boga (monoteizm), realizowanej w Kościele zaopatrzonym w charyzmat nieomylności, strzeżony przez Nauczycielski Urząd Kościoła, człowiek zmierza przez nawrócenie. W zakresie formułowania prawd wiary ważne pozostają orzeczenia Nicejskich Soborów, a skomplikowany proces ich formowania ukazują liczne nurty i doktryny rozwijające się w minionych wiekach, m.in. nestorianizm, montanizm, monoteletyzm, monoenergizm, monofizytyzm. Ważne miejsce zajmuje również problematyka mariologiczna (niepokalane poczęcie NMP, Nieustającej Pomocy MB, narodzenie Maryi, nawiedzenie NMP). Ostatecznie, chrześcijanin mimo zagrożeń duchowych i doktrynalnych, żyjąc w nadziei, pewnie zmierza ku pełni eschatycznej, co obrazują syntetyczne hasła poświęcone problematyce nieba, nieśmiertelności czy Niebieskiego Jeruzalem.

Autor: Piotr Królikowski